Başka ülkelerden alınan bir teknolojiyi yasal ve sürdürülebilir şekilde yerlileştirmenin yolları nelerdir?

Başka ülkelerden alınan bir teknolojiyi yasal ve sürdürülebilir şekilde yerlileştirmenin dünyada kabul görmüş 4 temel yolu vardır. Türkiye’deki savunma sanayii (ASELSAN, TUSAŞ, TEI, ROKETSAN vb.) bu yöntemleri çok başarılı şekilde uygulamaktadır:

1. Teknoloji Transferi (ToT – Transfer of Technology)

En temiz ve hızlı yoldur, ancak pahalıdır.

• Yöntem: Ürünü (motoru) yapan firmaya gidip sadece ürünü değil, “nasıl yapıldığı bilgisini” (know-how) de satın alırsınız.

• İşleyiş: “Ben bu motoru Türkiye’de üretmek istiyorum, lisans ücretini ödeyeceğim, mühendislerimi eğit ve üretim şemalarını bana ver” dersiniz.

• Türkiye Örneği (ATAK Helikopteri): T-129 ATAK helikopteri aslında İtalyan AgustaWestland’ın A129 modelidir. Türkiye, üretim lisansını ve teknolojisini satın aldı. Motoru ve gövdeyi burada üretti, içine kendi geliştirdiği tamamen yerli yazılımı ve silah sistemlerini koydu. Artık o ürün hukuken de bize ait bir versiyon (T-129) oldu ve ihraç edebiliyoruz (motor lisansı veren ülkenin onayı şartıyla).

2. Offset (Sanayi Katılımı) Anlaşmaları

Büyük alım gücünüzü koz olarak kullanırsınız.

• Yöntem: Yabancı firmaya, “Senden 100 tane uçak alırım ama şartım var: Bu uçağın motorunun şu parçalarını Türkiye’de benim fabrikamda üreteceksin ve teknolojisini bana öğreteceksin” dersiniz.

• Kazanım: Bu sayede mühendisleriniz o teknolojiyi “iş başında” öğrenir. Yıllar içinde parça parça öğrenerek sonunda tamamını yapabilecek bilgi birikimine (know-how) ulaşırsınız.

• Türkiye Örneği (F-16 Projesi): Türkiye yıllarca F-16 montajı ve parça üretimi yaptı. Bu sayede TUSAŞ uçak yapmayı, TEI motor yapmayı öğrendi. Bugün KAAN uçağını yapabilmemizin temeli o yıllarda öğrenilen üretim disiplinidir.

3. Tersine Mühendislik + “Design Around” (Etrafından Dolaşma)

Ürünü alıp incelemek yasaldır, kopyalamak yasaktır. Buradaki kilit nokta **”İlham alıp, daha iyisini/farklısını yapmak”**tır.

• Yöntem: Yabancı motoru alırsınız, laboratuvara sokup nasıl çalıştığını, hangi alaşımların kullanıldığını analiz edersiniz.

• Kritik Hamle: Aynısını üretmezsiniz. Mühendisleriniz o motorun zayıf yanlarını veya patentli kısımlarını tespit eder. Patentli olan “A Yöntemi” yerine, aynı işi gören ama patenti olmayan “B Yöntemi”ni geliştirirler.

• Sonuç: Ortaya çıkan motor, rakip motora benzer ama teknik olarak farklıdır ve patent ihlali yapmaz. Çinliler bu yöntemi yıllarca kullandı, şimdi ise özgün tasarıma geçtiler.

4. Sıfırdan Özgün Ar-Ge (En Zoru ve En Değerlisi)

Hiçbir patent sorunu yaşamamanın tek garantili yolu budur.

• Yöntem: Motorun bitmiş halini değil, fizik kurallarını temel alırsınız. Termodinamik, malzeme bilimi ve aerodinamik kurallarını kullanarak sıfırdan bir motor tasarlarsınız.

• Zaman: Bu süreç uzundur (5-10 yıl). Çünkü sadece üretim değil, test altyapısını da kurmanız gerekir.

• Türkiye Örneği (TEI-TS1400 Motoru): Gökbey helikopteri için üretilen motor. Yabancı bir motorun kopyası değildir. TEI mühendisleri tarafından sıfırdan tasarlanmış, lisansı ve mülkiyet hakları %100 Türkiye’ye ait olan bir motordur. Bu motoru istediğimiz ülkeye satabiliriz, kimse karışamaz.

Özet: Yerlileştirme Basamakları

Bir ülke teknolojik bağımsızlığa şu sırayla ulaşır:

1. Hazır Alım: Ürünü direkt alırsın (Bağımlısın).

2. Montaj: Parçaları gelir, sen birleştirirsin (Ellerin alışır).

3. Lisanslı Üretim: Parçayı da sen üretirsin ama tasarım onundur (Teknolojiyi öğrenirsin).

4. Tasarım ve İyileştirme: Onların tasarımını değiştirip geliştirirsin (Yarı bağımsızsın).

5. Özgün Tasarım: Sıfırdan kendin tasarlayıp üretirsin (Tam Bağımsızsın).